Regulacje •

Rozporządzenie o wyrobach budowlanych (UE 2024/3110): CPR i cyfrowy paszport produktu

Nowe rozporządzenie o wyrobach budowlanych (UE) 2024/3110 wprowadza cyfrowy paszport produktu dla materiałów budowlanych i rejestr prowadzony przez Komisję. Co musi zawierać paszport, jak łączy się z deklaracją właściwości użytkowych i zgodności oraz jaki jest harmonogram przejścia z CPR 2011.

Autor: Zespół myDPP

Rozporządzenie o wyrobach budowlanych (UE 2024/3110): CPR i cyfrowy paszport produktu

Budownictwo odpowiada za około połowę wydobycia surowców w Unii i za jedną trzecią wytwarzanych odpadów. Trudno wyobrazić sobie sektor, w którym dane o składzie, pochodzeniu i możliwości ponownego użycia wyrobu miałyby większą wartość — i trudno wskazać sektor, w którym te dane są bardziej rozproszone. Deklaracje właściwości użytkowych leżą w PDF-ach na serwerach producentów, deklaracje środowiskowe (EPD) w bazach operatorów programów, certyfikaty zakładowej kontroli produkcji u jednostek notyfikowanych, a karty techniczne w katalogach handlowych. Nowe rozporządzenie o wyrobach budowlanych zbiera to wszystko w jedno miejsce.

Rozporządzenie (UE) 2024/3110 zostało przyjęte 27 listopada 2024 r., opublikowane w Dzienniku Urzędowym 18 grudnia 2024 r. i weszło w życie 7 stycznia 2025 r. Stosuje się je od 8 stycznia 2026 r., kiedy uchylone zostaje rozporządzenie (UE) nr 305/2011. Wśród jego nowości jest cyfrowy paszport produktu dla wyrobów budowlanych wraz z rejestrem prowadzonym przez Komisję Europejską. Po ESPR i rozporządzeniu o bezpieczeństwie zabawek to trzeci akt prawa produktowego UE, który wprost nakazuje cyfrowy paszport produktu — i pierwszy, który robi to dla wyrobów sprzedawanych luzem, paletami i cysternami.

Najważniejsze w skrócie

  • Rozporządzenie (UE) 2024/3110 (nowe CPR) zastępuje rozporządzenie (UE) nr 305/2011. Weszło w życie 7 stycznia 2025 r. i stosuje się od 8 stycznia 2026 r.
  • CPR wprowadza cyfrowy paszport produktu dla wyrobów budowlanych oraz rejestr paszportów prowadzony przez Komisję, zbudowany na tej samej logice co paszport ESPR: niepowtarzalny identyfikator produktu, nośnik danych, otwarte standardy, dane nadające się do odczytu maszynowego.
  • Deklaracja właściwości użytkowych i zgodności — dokument, który w nowym CPR łączy dawną deklarację właściwości użytkowych z deklaracją zgodności CE — ma być udostępniana przez paszport.
  • Paszport obejmuje też dane o zrównoważoności środowiskowej. Komisja ma wprowadzać wskaźniki etapami, zaczynając od potencjału tworzenia efektu cieplarnianego (GWP), w oparciu o metodykę deklaracji środowiskowych wyrobów budowlanych.
  • Nośnik danych nie musi być na samym wyrobie: dla cementu, kruszyw czy betonu towarowego dopuszczalne jest umieszczenie go na opakowaniu albo w dokumentach towarzyszących dostawie.
  • Przejście nie jest jednorazowe. Dawne normy zharmonizowane pozostają w użyciu, dopóki nie zostaną zastąpione nowymi zharmonizowanymi specyfikacjami technicznymi — obowiązek DPP wchodzi rodzina wyrobów po rodzinie, realnie od końca tej dekady, a wygaszanie starego reżimu rozciąga się na lata 30.
  • myDPP nie jest jednostką notyfikowaną, nie prowadzi badań ani zakładowej kontroli produkcji, nie wystawia deklaracji właściwości użytkowych i nie sporządza EPD. myDPP przechowuje, wersjonuje i udostępnia zweryfikowane dane produktowe oraz nośnik danych, który je otwiera.

Co zmienia nowe CPR

Rozporządzenie (UE) nr 305/2011 miało jedną ambicję: uspójnić sposób, w jaki producenci deklarują właściwości użytkowe wyrobów budowlanych, żeby wyrób dopuszczony w Portugalii dał się bez przeszkód wbudować w Polsce. Zawiodło nie w założeniu, lecz w mechanice. Podstawą systemu były normy zharmonizowane, a proces ich przyjmowania i cytowania w Dzienniku Urzędowym zablokował się na ponad dekadę. Setki norm powstały, ale nigdy nie zostały zacytowane; producenci nowych rozwiązań szli ścieżką europejskiej oceny technicznej, kosztowną i wolną; krajowe przepisy zaczęły wypełniać luki, których jednolity rynek nie miał mieć.

Nowe CPR odpowiada na to trzema zmianami. Po pierwsze, daje Komisji narzędzia do działania, gdy standaryzacja nie dostarcza wyniku — w postaci aktów wykonawczych ustanawiających wspólne specyfikacje. Po drugie, poszerza zakres: obok wyrobów przeznaczonych do trwałego wbudowania obejmuje między innymi zestawy danych do wytwarzania addytywnego, kluczowe części oraz działalność ponownego użycia i regeneracji. Po trzecie, przestawia system na dane cyfrowe — i tu wchodzi cyfrowy paszport produktu.

Zmienia się także sam dokument zgodnościowy. Dawna deklaracja właściwości użytkowych i deklaracja zgodności CE zostają scalone w deklarację właściwości użytkowych i zgodności. To nie jest kosmetyka: jeden dokument oznacza jeden zestaw pól danych, jedną wersję i jedno miejsce, w którym może żyć — paszport.

Harmonogram

DataKamień milowy
27 listopada 2024Przyjęcie rozporządzenia (UE) 2024/3110
18 grudnia 2024Publikacja w Dzienniku Urzędowym UE
7 stycznia 2025Wejście w życie
8 stycznia 2026Początek stosowania; uchylenie rozporządzenia (UE) nr 305/2011
2026–2028Akty delegowane i wykonawcze: architektura paszportu i rejestru, wymogi środowiskowe, pierwsze nowe zharmonizowane specyfikacje techniczne
od ok. 2028Obowiązek DPP wchodzi wraz z odpowiednią specyfikacją techniczną — rodzina wyrobów po rodzinie
lata 30.Wygaszanie norm zharmonizowanych z reżimu 305/2011

Dwie rzeczy warto z tej tabeli wynieść. Pierwsza: 8 stycznia 2026 r. nie jest dniem, w którym producent musi mieć gotowy paszport. Druga: to również nie jest data, po której można o sprawie zapomnieć na pięć lat, bo o kolejności decydują zharmonizowane specyfikacje techniczne dla poszczególnych rodzin wyrobów — a te są przygotowywane już teraz. Producenci cementu, izolacji, stali zbrojeniowej i stolarki otworowej znajdą się w pierwszych falach.

Cyfrowy paszport produktu dla wyrobów budowlanych

Paszport budowlany działa na tej samej zasadzie co paszport pod ESPR: uporządkowany, nadający się do odczytu maszynowego zbiór danych, powiązany z wyrobem przez trwały niepowtarzalny identyfikator i otwierany nośnikiem danych. Zestaw treści jest jednak dopasowany do sektora:

Dane identyfikacyjne i zgodnościowe

  • niepowtarzalny identyfikator produktu oraz identyfikator podmiotu gospodarczego (i zakładu produkcyjnego, gdy ma to zastosowanie),
  • deklaracja właściwości użytkowych i zgodności,
  • zadeklarowane właściwości użytkowe dla zasadniczych charakterystyk według zharmonizowanej specyfikacji technicznej,
  • odniesienie do dokumentacji technicznej, w tym dane jednostki notyfikowanej, jeśli brała udział w ocenie i weryfikacji stałości właściwości użytkowych,
  • oznakowanie CE i zamierzone zastosowanie.

Bezpieczeństwo i użytkowanie

  • instrukcje stosowania, montażu i informacje dotyczące bezpieczeństwa w językach rynku, na którym wyrób jest udostępniany,
  • karta charakterystyki, jeśli jest wymagana na podstawie REACH lub CLP,
  • informacja o substancjach wzbudzających szczególnie duże obawy — obszar, w którym paszport spotyka się z obowiązkiem zgłoszenia do bazy SCIP.

Zrównoważoność i koniec życia

  • zadeklarowane charakterystyki środowiskowe,
  • zawartość materiałów z recyklingu i pochodzenie surowców, w zakresie wymaganym przez specyfikację,
  • informacje o demontażu, ponownym użyciu, regeneracji i recyklingu — dla wyrobu, który zostanie wyjęty z budynku po czterdziestu latach.

Producent przechowuje deklarację i dokumentację techniczną co najmniej dziesięć lat od wprowadzenia wyrobu do obrotu, a rozporządzenie przewiduje możliwość wydłużenia tego okresu dla rodzin wyrobów o długim cyklu życia. Identyfikatory i nośniki danych są rejestrowane w rejestrze paszportów prowadzonym przez Komisję, który ma być interoperacyjny z infrastrukturą paszportową ESPR. To istotna wiadomość dla producentów działających w wielu reżimach: nie powstają dwa równoległe światy paszportowe, lecz jedna warstwa identyfikacji z sektorowymi zestawami danych.

Dane środowiskowe: od EPD do pola w paszporcie

Największą praktyczną zmianą dla wielu producentów nie jest sam paszport, lecz to, co ma w sobie nieść. Nowe CPR czyni deklarowanie właściwości środowiskowych obowiązkowym elementem systemu — dotychczas EPD były dobrowolne i sporządzane głównie wtedy, gdy wymagała ich certyfikacja budynku (BREEAM, LEED, DGNB) albo zamówienie publiczne.

Komisja ma wprowadzać zestaw wskaźników etapami. Pierwszy w kolejce jest całkowity potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (GWP-total), a dalej idą pozostałe wskaźniki z metodyki deklaracji środowiskowych wyrobów budowlanych — zakwaszenie, eutrofizacja, zużycie zasobów, zużycie wody. Dla producenta oznacza to trzy zadania na raz: pozyskanie danych o emisjach od dostawców surowców, policzenie własnego etapu produkcji i utrzymywanie wyniku w wersjach, bo receptury i miksy energetyczne się zmieniają. Tu obliczenie śladu węglowego produktu przestaje być projektem marketingowym, a staje się elementem zgodności — z pełnym łańcuchem dowodowym.

Nośnik danych dla wyrobów, których nie da się oznaczyć

Wyrób budowlany rzadko wygląda jak produkt konsumencki. Nie ma opakowania jednostkowego, bywa sprzedawany na wagę, w cysternie albo na palecie, a jego „egzemplarz” to często partia produkcyjna, nie sztuka. CPR to uwzględnia: nośnik danych może znajdować się na wyrobie, na jego opakowaniu albo w dokumentach towarzyszących dostawie.

To rozwiązanie prawne, ale problemu danych nie usuwa. Trzy decyzje wracają w każdym projekcie budowlanym:

  • Poziom identyfikacji. Czy paszport opisuje typ wyrobu, partię, czy pojedynczy element? Dla betonu towarowego naturalna jest partia i konkretna dostawa; dla okna — egzemplarz z numerem seryjnym; dla płyty gipsowo-kartonowej — typ z numerem partii na krawędzi.
  • Trwałość powiązania. Kod na palecie ginie na budowie. Jeśli paszport ma służyć rozbiórce po dekadach, powiązanie musi przetrwać w dokumentacji obiektu — dlatego dane budowlane trafią do modeli BIM i cyfrowych dzienników budynku.
  • Ciągłość identyfikatora. Zmiana receptury, zakładu produkcyjnego czy dostawcy klinkieru zmienia dane środowiskowe. Potrzebna jest zasada, kiedy powstaje nowa wersja paszportu, a kiedy nowy identyfikator.

Warstwa techniczna jest tu wspólna z innymi reżimami DPP: GS1 Digital Link pozwala jednemu kodowi obsłużyć zarówno skanowanie na budowie, jak i zapytanie systemu do systemu.

CPR a ESPR — kto rządzi wyrobami budowlanymi

Dwa akty mogłyby wchodzić sobie w drogę, bo oba wprowadzają paszport i oba dotyczą projektowania oraz cyklu życia. Podział jest jednak celowy: dla wyrobów budowlanych regulacją sektorową jest CPR, a ESPR może wkroczyć tam, gdzie CPR danego aspektu nie reguluje. W praktyce oznacza to, że producent materiałów budowlanych patrzy przede wszystkim na zharmonizowane specyfikacje techniczne swojej rodziny wyrobów, a nie na akty delegowane ESPR — ale nie może założyć, że ESPR go nie dotyczy, zwłaszcza w przypadku wyrobów o podwójnym zastosowaniu, takich jak grzejniki, pompy ciepła czy oprawy oświetleniowe, gdzie reżim ekoprojektowy i budowlany spotykają się na jednym produkcie.

Nowe CPR wprowadza też przepisy dotyczące niesprzedanych wyrobów budowlanych, przesuwając ciężar w stronę ponownego użycia i przekazania zamiast zniszczenia — ten sam kierunek, który ESPR przyjęła dla wyrobów tekstylnych i obuwia.

Co producent wyrobów budowlanych powinien zrobić teraz

1. Zmapować portfel na rodziny wyrobów i ich terminy

Obowiązek nie wchodzi jedną datą. Pierwszym krokiem jest lista wyrobów przypisanych do rodzin i do zharmonizowanych specyfikacji technicznych, które je obejmują — wraz ze statusem prac nad nowymi specyfikacjami. To ta lista, nie data 8 stycznia 2026 r., wyznacza kolejność projektu.

2. Zebrać dane zgodnościowe w jedno zarządzane źródło

Deklaracje, EPD, certyfikaty ZKP, karty techniczne i karty charakterystyki zwykle leżą w czterech różnych systemach i w piątym miejscu — na dysku sieciowym. Paszport wymaga jednego źródła z wersjonowaniem i historią, bo dane trzeba udowodnić także po latach. Nasz artykuł o DPP a PIM opisuje, dlaczego to zwykle najdroższy etap wdrożenia.

3. Uporządkować identyfikację

Zdecydować o poziomie identyfikacji dla każdej rodziny wyrobów, przypisać identyfikatory i ustalić zasady wersjonowania. Bez tego reszta projektu stoi, bo nie ma do czego przypiąć danych.

4. Zbudować zdolność liczenia danych środowiskowych

Dane środowiskowe różnią się od pozostałych: są liczone, nie deklarowane, i zależą od dostawców. Potrzebny jest powtarzalny proces zbierania danych pierwotnych od dostawców surowców i energii oraz metoda aktualizacji wyniku po zmianie receptury.

5. Włączyć logistykę i sprzedaż

Jeśli nośnik danych ma trafić na paletę albo do dokumentu dostawy, projekt dotyka etykietowania, systemu magazynowego i dokumentów przewozowych — zespołów, które w projektach zgodnościowych pojawiają się zwykle o wiele za późno. Nasza checklista wdrożenia DPP prowadzi przez kolejność działań.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Od kiedy cyfrowy paszport produktu jest obowiązkowy dla wyrobów budowlanych?

Nie ma jednej daty. Rozporządzenie stosuje się od 8 stycznia 2026 r., ale obowiązek paszportowy dla konkretnego wyrobu wchodzi wraz ze zharmonizowaną specyfikacją techniczną obejmującą jego rodzinę oraz z aktami określającymi architekturę paszportu. Realnie pierwsze rodziny wyrobów należy zakładać od końca tej dekady.

Czy paszport zastępuje deklarację właściwości użytkowych?

Nie zastępuje jej, lecz staje się kanałem jej udostępniania. Nowe CPR scala dawną deklarację właściwości użytkowych z deklaracją zgodności CE w jedną deklarację właściwości użytkowych i zgodności, a ta ma być dostępna przez paszport. Obowiązek jej sporządzenia i odpowiedzialność producenta pozostają.

Czy kod QR musi być na samym wyrobie?

Nie. Dla wyrobów budowlanych nośnik danych może znajdować się na wyrobie, na opakowaniu albo w dokumentach towarzyszących — co jest jedynym rozsądnym rozwiązaniem dla cementu, kruszyw czy betonu towarowego.

Czy potrzebuję EPD dla każdego wyrobu?

Docelowo deklarowanie właściwości środowiskowych staje się częścią systemu, a nie opcją. Zakres wskaźników i termin zależą od zharmonizowanej specyfikacji technicznej dla danej rodziny wyrobów; pierwszym wskaźnikiem jest całkowity potencjał tworzenia efektu cieplarnianego.

Czy stare deklaracje i normy nadal obowiązują?

Tak, w okresie przejściowym. Zharmonizowane specyfikacje techniczne przyjęte pod rozporządzeniem 305/2011 pozostają w użyciu, dopóki nie zostaną zastąpione. Wyroby wprowadzone do obrotu na starych zasadach nie tracą legalności z dnia na dzień — przejście biegnie rodzina po rodzinie.

Czym paszport budowlany różni się od paszportu ESPR?

Infrastrukturą się nie różni: identyfikator, nośnik danych, rejestr i otwarte standardy są wspólne. Różni się treścią. Paszport budowlany jest zbudowany wokół zadeklarowanych właściwości użytkowych i zgodności wyrobu, paszport ESPR wokół wskaźników ekoprojektowych. Producent działający w obu reżimach potrzebuje jednej warstwy danych, nie dwóch.

Czytaj dalej

Źródła

Wróć do bazy wiedzy