Rozporządzenie maszynowe (UE) 2023/1230 — co zmienia się 20 stycznia 2027

Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE przetrwała dwadzieścia lat i stała się dla producentów maszyn tak oczywista jak elektryczność. Za niecałe półtora roku przestanie obowiązywać. Od 20 stycznia 2027 wszystkie maszyny wprowadzane do obrotu w Unii muszą spełniać rozporządzenie (UE) 2023/1230 — i nie ma okresu przejściowego, w którym oba reżimy działałyby równolegle.

Dla większości producentów nie jest to zmiana kosmetyczna. Zmienia się forma prawna aktu, lista maszyn wymagających jednostki notyfikowanej, status oprogramowania i cyberbezpieczeństwa w ocenie ryzyka, definicja istotnej modyfikacji oraz to, w jakiej postaci wolno dostarczyć instrukcję i deklarację zgodności. Ostatni z tych punktów wprowadza maszyny do tego samego ruchu, który cyfrowy paszport produktu przynosi innym branżom: dokument zgodności przestaje być kartką w skrzyni, a staje się rekordem danych, który musi pozostać osiągalny przez dekadę.

Najważniejsze w skrócie

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 z 14 czerwca 2023 (Dz.U. L 165 z 29.06.2023, w życie 19 lipca 2023) stosuje się od 20 stycznia 2027 i z tą samą datą uchyla dyrektywę 2006/42/WE.
Nie ma okresu przejściowego. Maszyny wprowadzone do obrotu przed 20 stycznia 2027 zgodnie z dyrektywą pozostają legalne i można je nadal udostępniać; certyfikaty badania typu WE zachowują ważność do upływu terminu. Ale każda maszyna wprowadzana do obrotu od tej daty musi spełniać rozporządzenie.
Rozporządzenie zamiast dyrektywy oznacza bezpośrednie stosowanie — bez transpozycji krajowej i bez 27 wariantów interpretacyjnych. Państwa członkowskie uchwalają jedynie przepisy wykonawcze i sankcyjne (w Niemczech: MaschinenDG).
Dawny załącznik IV zamienia się w załącznik I podzielony na część A i B. Sześć kategorii z części A traci możliwość samocertyfikacji — udział jednostki notyfikowanej jest obowiązkowy nawet przy pełnym zastosowaniu norm zharmonizowanych.
Wśród nich są komponenty bezpieczeństwa z zachowaniem samoewoluującym opartym na uczeniu maszynowym oraz maszyny, które takie systemy zawierają. To pierwsze wyraźne uregulowanie uczenia maszynowego w prawie bezpieczeństwa maszyn.
Cyberbezpieczeństwo staje się zasadniczym wymaganiem w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa (przeniesionym do załącznika III): ochrona przed przypadkowym i zamierzonym uszkodzeniem oprogramowania i danych mających wpływ na bezpieczeństwo.
Istotna modyfikacja zostaje po raz pierwszy zdefiniowana w prawie UE — kto jej dokonuje, staje się producentem w zakresie zmienionych aspektów.
Instrukcja i deklaracja zgodności mogą być cyfrowe, pod warunkiem dostępności przez spodziewany okres eksploatacji maszyny i co najmniej 10 lat. Wersja papierowa na żądanie przy zakupie, bezpłatnie, w ciągu miesiąca. Dla użytkowników nieprofesjonalnych informacje bezpieczeństwa niezbędne do uruchomienia i użytkowania muszą i tak być na papierze.
myDPP nie prowadzi oceny zgodności, nie jest jednostką notyfikowaną i nie wystawia deklaracji zgodności. myDPP przechowuje, wersjonuje i udostępnia zweryfikowane dane produktowe oraz dostarcza nośnik danych, który je otwiera.

Od dyrektywy do rozporządzenia — co to naprawdę zmienia

Różnica między dyrektywą a rozporządzeniem bywa traktowana jako ciekawostka prawnicza. W praktyce maszynowej jest bardzo konkretna. Dyrektywa wymaga transpozycji do prawa krajowego, a każde państwo transponuje ją własnym językiem i własną praktyką organów. Producent eksportujący do dziesięciu państw członkowskich mierzył się więc z jednym tekstem unijnym i dziesięcioma jego wykładniami.

Rozporządzenie stosuje się bezpośrednio i jednakowo w całej Unii. Prawo krajowe pozostaje potrzebne do rzeczy, których rozporządzenie nie reguluje — wyznaczania organów nadzoru rynku, procedur i sankcji. W Niemczech rolę tę pełni ustawa wykonawcza (MaschinenDG). Skutek dla producenta: brzmienie wymagań przestaje zależeć od rynku docelowego, a różnice interpretacyjne przenoszą się z tekstu prawa na praktykę organów.

Druga zmiana strukturalna jest cichsza, ale porządkuje cały dokument. Zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, które w dyrektywie mieszkały w załączniku I, przeniesiono do załącznika III. Miejsce po nich zajął nowy załącznik I z listą kategorii wymagających szczególnej procedury oceny. Kto pracuje z odwołaniami do numerów załączników w dokumentacji technicznej, ma tu do zrobienia prostą, ale rozległą pracę porządkową.

Co obejmuje rozporządzenie

Zakres pozostaje rozpoznawalny, ale nazewnictwo się zmieniło. Rozporządzenie posługuje się trzema pojęciami:

Maszyny — w znaczeniu bliskim dotychczasowemu, z zespołem części lub podzespołów, z których przynajmniej jeden porusza się dzięki napędowi.
Produkty powiązane — kategoria zbiorcza obejmująca wyposażenie wymienne, komponenty bezpieczeństwa, osprzęt do podnoszenia, łańcuchy, liny i pasy, odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu. W dyrektywie były to osobne wyliczenia; teraz mają wspólną nazwę i wspólny reżim.
Maszyny nieukończone — nadal odrębna ścieżka z deklaracją włączenia i instrukcją montażu zamiast deklaracji zgodności.

Nowe jest natomiast to, że rozporządzenie traktuje oprogramowanie i łączność jako część maszyny, a nie jako jej otoczenie. Oprogramowanie zapewniające funkcje bezpieczeństwa wprowadzane do obrotu samodzielnie jest komponentem bezpieczeństwa. Ma to konsekwencje dla producentów sprzedających sterowniki, biblioteki funkcji bezpieczeństwa i aktualizacje jako produkt.

Sześć zmian, które trzeba znać

Załącznik I część A — koniec samocertyfikacji dla sześciu kategorii

To najbardziej kosztowna zmiana dla konkretnych producentów. Dawny załącznik IV wyliczał maszyny niebezpieczne, dla których producent mógł wybrać kontrolę wewnętrzną, jeżeli stosował normy zharmonizowane w pełni; w przeciwnym razie wchodziła jednostka notyfikowana. Nowy załącznik I dzieli tę listę na dwie części o różnym rygorze.

Część A obejmuje sześć kategorii, dla których udział jednostki notyfikowanej jest obowiązkowy zawsze — pełne zastosowanie norm zharmonizowanych już nie otwiera drogi do samooceny:

Odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu wraz z osłonami.
Osłony odłączalnych urządzeń do mechanicznego przenoszenia napędu.
Podnośniki do obsługi pojazdów.
Przenośne urządzenia do mocowania z nabojem i inne urządzenia udarowe.
Komponenty bezpieczeństwa z w pełni lub częściowo samoewoluującym zachowaniem, wykorzystujące podejścia oparte na uczeniu maszynowym i zapewniające funkcje bezpieczeństwa.
Maszyny zawierające takie systemy, jeżeli nie zostały one wprowadzone do obrotu samodzielnie — wyłącznie w zakresie tych systemów.

Część B to dłuższa lista kategorii przeniesionych w większości z dawnego załącznika IV, gdzie samoocena pozostaje możliwa przy pełnym zastosowaniu norm zharmonizowanych.

Praktyczny wniosek: jeżeli produkt trafia do części A, planowanie musi uwzględniać kolejkę i termin jednostki notyfikowanej. Przepisy o wyznaczaniu i notyfikowaniu jednostek stosuje się wcześniej niż resztę rozporządzenia — od 20 stycznia 2024 — właśnie po to, aby jednostki zdążyły uzyskać wyznaczenie pod nowe wymagania. Nie oznacza to jednak, że mocy przerobowych wystarczy dla wszystkich w ostatnim kwartale przed terminem.

Uczenie maszynowe w funkcjach bezpieczeństwa

Rozporządzenie jest pierwszym aktem prawa maszynowego UE, który wprost adresuje systemy o zachowaniu samoewoluującym. Powód wskazany w motywach jest rzeczowy: zależność od danych, nieprzejrzystość, autonomia i łączność mogą znacząco zwiększyć prawdopodobieństwo i dotkliwość szkody.

Warto być tu precyzyjnym, bo temat łatwo rozdmuchać. Rozporządzenie nie obejmuje szczególnym reżimem każdej maszyny z jakimkolwiek algorytmem uczenia maszynowego. Do części A trafia system, który zapewnia funkcję bezpieczeństwa i którego zachowanie ewoluuje w pełni lub częściowo po wprowadzeniu do obrotu. Model wizyjny sortujący produkty według jakości nie jest komponentem bezpieczeństwa. Ten sam model przejmujący decyzję o zatrzymaniu maszyny, gdy w strefie roboczej pojawi się człowiek — jest.

Cyberbezpieczeństwo jako wymóg bezpieczeństwa

Do zasadniczych wymagań załącznika III weszła ochrona przed uszkodzeniem oprogramowania i danych mających znaczenie dla bezpieczeństwa — i to zarówno przypadkowym, jak i zamierzonym. Manipulacja układem sterowania przestaje być kwestią polityki IT klienta, a staje się przedmiotem oceny ryzyka producenta i częścią dokumentacji technicznej.

Za tym idzie wymóg dowodowy. Producent musi być w stanie wykazać, w jaki sposób zabezpieczono integralność oprogramowania mającego wpływ na bezpieczeństwo, jak rejestrowane są zdarzenia istotne dla bezpieczeństwa i jak weryfikowana jest legalność aktualizacji. Dla wielu firm oznacza to, że dane o wersjach oprogramowania sterującego muszą być powiązane z konkretnym egzemplarzem maszyny — a nie tylko z typem.

Istotna modyfikacja zdefiniowana w prawie

Do tej pory „istotna zmiana” maszyny była konstrukcją wypracowaną przez praktykę organów i wytyczne krajowe, różną w różnych państwach. Rozporządzenie definiuje ją wprost: to zmiana fizyczna albo cyfrowa dokonana po wprowadzeniu do obrotu lub oddaniu do użytku, nieprzewidziana i niezaplanowana przez producenta, która wpływa na bezpieczeństwo, tworząc nowe zagrożenie albo zwiększając istniejące ryzyko.

Kto dokonuje takiej modyfikacji, staje się producentem w odniesieniu do zmienionych aspektów maszyny i musi przeprowadzić nową ocenę zgodności — ograniczoną do tego, czego modyfikacja dotyczy. Aktualizacje wykonywane przez samego producenta i przez niego przewidziane co do zasady istotną modyfikacją nie są.

Dla użytkowników przemysłowych, integratorów i firm retrofitujących park maszynowy to zapis o realnych skutkach. Retrofit sterowania, dołożenie robota do istniejącej linii, zmiana logiki bezpieczeństwa w oprogramowaniu — każde z tych działań trzeba teraz ocenić wobec ustawowej definicji, nie wobec lokalnej wykładni.

Dokumentacja cyfrowa: instrukcja i deklaracja

Ta zmiana jest jedyną, która realnie zdejmuje pracę zamiast ją dokładać — pod warunkiem, że dane są uporządkowane.

Instrukcja obsługi może być dostarczona w formie cyfrowej. Warunki: producent podaje na maszynie, opakowaniu albo w dokumencie towarzyszącym, jak do niej dotrzeć; użytkownik musi móc ją wydrukować, pobrać i zapisać; treść pozostaje dostępna online przez spodziewany okres eksploatacji maszyny i w każdym razie co najmniej dziesięć lat od wprowadzenia do obrotu. Kto poprosi o wersję papierową w momencie zakupu, otrzymuje ją bezpłatnie w ciągu miesiąca. Dla maszyn przeznaczonych dla użytkowników nieprofesjonalnych — albo takich, których użycie przez nich jest racjonalnie przewidywalne — informacje bezpieczeństwa niezbędne do uruchomienia i bezpiecznego użytkowania trzeba dostarczyć w formie papierowej niezależnie od wszystkiego.

Deklaracja zgodności UE działa analogicznie: może być dostarczona razem z maszyną albo jako adres internetowy lub kod maszynowo czytelny, pod którym da się ją pobrać, z tym samym okresem dostępności. Szerszy kontekst tego przesunięcia opisujemy w artykule o tym, kiedy paszport zastępuje deklarację zgodności.

Oprogramowanie i cykl życia po sprzedaży

Wcześniejsze reżimy w praktyce kończyły zainteresowanie maszyną w momencie wprowadzenia do obrotu. Rozporządzenie tego założenia już nie utrzymuje: aktualizacje oprogramowania, dostępność dokumentacji przez dekadę i ochrona przed zamierzoną ingerencją to obowiązki rozciągnięte na lata eksploatacji. Producent, który nie ma sposobu, żeby powiedzieć, jaką wersję oprogramowania i jaką wersję instrukcji miał egzemplarz z numerem seryjnym sprzed pięciu lat, będzie miał z tym reżimem trudność.

Harmonogram

Data	Co się dzieje
14 czerwca 2023	Przyjęcie rozporządzenia (UE) 2023/1230
29 czerwca 2023	Publikacja w Dzienniku Urzędowym (L 165)
19 lipca 2023	Wejście w życie
20 stycznia 2024	Stosowanie przepisów o jednostkach oceniających zgodność — wyznaczanie i notyfikowanie
20 lipca 2024	Stosowanie wybranych przepisów proceduralnych i upoważniających
20 stycznia 2027	Pełne stosowanie rozporządzenia; uchylenie dyrektywy 2006/42/WE

Maszyny wprowadzone do obrotu przed 20 stycznia 2027 zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE mogą być nadal udostępniane na rynku i nie wymagają ponownej certyfikacji. Certyfikaty badania typu WE wydane pod dyrektywą pozostają ważne do upływu swojego terminu.

Co to znaczy dla danych produktowych

Rozporządzenie maszynowe nie ustanawia cyfrowego paszportu produktu. Warto to powiedzieć wprost, bo bywa mylone: obowiązek paszportowy wynika z ESPR i z aktów sektorowych, które go wprost nakazują — rozporządzenia o bezpieczeństwie zabawek, rozporządzenia o wyrobach budowlanych, rozporządzenia bateryjnego. Maszyny nie są dziś objęte żadnym z nich.

Kierunek jest natomiast ten sam i wymagania na dane pokrywają się w stopniu, który warto wykorzystać:

Trwały identyfikator egzemplarza. Dziesięcioletnia dostępność dokumentacji ma sens tylko wtedy, gdy da się jednoznacznie powiedzieć, do której maszyny odnosi się dany rekord. To ten sam warunek wstępny, od którego zaczyna się każde wdrożenie paszportowe.
Rozwiązywalny nośnik danych. Kod maszynowo czytelny prowadzący do deklaracji i instrukcji jest technicznie tym samym, czym kod prowadzący do paszportu. Różnice między wariantami omawiamy w artykule o kodzie QR a GS1 Digital Link.
Wersjonowanie zamiast nadpisywania. Instrukcja i deklaracja opisują maszynę w stanie z dnia wprowadzenia do obrotu. Aktualizacja treści nie może kasować stanu poprzedniego, skoro maszyny sprzed pięciu lat wciąż pracują.
Wielojęzyczność jako cecha modelu danych. Instrukcje muszą być w języku państwa, w którym maszyna jest udostępniana. Przy dokumentacji cyfrowej przestaje to być projekt tłumaczeniowy, a staje się polem, które ma wersje.
Ciągłość hostingu. Dziesięć lat rozwiązywalności to zobowiązanie usługowe, przechodzące przez migracje systemów, zmiany domeny i zmiany dostawcy.

Jeżeli te elementy są ułożone raz porządnie, obsługują zarówno wymagania rozporządzenia maszynowego, jak i przyszły akt delegowany ESPR, gdyby objął produkty przemysłowe. Kto zaczyna od strony danych, znajdzie punkt wyjścia w naszym artykule o tym, dlaczego dane produktowe są fundamentem DPP.

Uczciwe zastrzeżenie o granicach roli dostawcy: myDPP nie przeprowadza oceny ryzyka, nie ocenia zgodności z załącznikiem III, nie jest jednostką notyfikowaną i nie wystawia ani nie podpisuje deklaracji zgodności. Przechowuje, wersjonuje i udostępnia zweryfikowane dane oraz utrzymuje rozwiązywalny nośnik. Odpowiedzialność pozostaje po stronie producenta.

Przygotowanie — pięć kroków

Sprawdź, czy któryś z produktów trafia do części A załącznika I. To jedyna zmiana, która może wydłużyć czas wprowadzenia produktu na rynek o miesiące. Jeśli tak — rozmowę z jednostką notyfikowaną zacznij teraz, nie w 2026 roku.
Przejrzyj ocenę ryzyka pod kątem oprogramowania i łączności. Zadaj konkretne pytania: które funkcje bezpieczeństwa zależą od oprogramowania, jak zabezpieczono je przed zamierzoną ingerencją, jak weryfikowana jest autentyczność aktualizacji, co jest rejestrowane.
Uporządkuj odwołania do załączników w dokumentacji. Zasadnicze wymagania to teraz załącznik III. Szablony deklaracji, list kontrolnych i dokumentacji technicznej wymagają przejrzenia.
Zdecyduj o dokumentacji cyfrowej — i o tym, gdzie żyje. Jeżeli chcesz skorzystać z możliwości cyfrowej instrukcji i deklaracji, dziesięcioletnia dostępność musi być rozstrzygnięta na poziomie architektury, a nie odłożona na później. Ustal, kto utrzymuje identyfikatory i co się z nimi stanie przy zmianie systemu.
Ustal politykę wobec istotnych modyfikacji. Uzgodnij z serwisem, integratorami i klientami, kto ocenia zmiany po sprzedaży i kto w razie czego staje się producentem.

Szerszy program porządkowania danych prowadzi nasza checklista wdrożenia DPP.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy muszę ponownie certyfikować maszyny sprzedane przed 2027 rokiem?

Nie. Maszyny wprowadzone do obrotu przed 20 stycznia 2027 zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE pozostają zgodne i mogą być nadal udostępniane na rynku. Certyfikaty badania typu WE zachowują ważność do upływu terminu. Uwaga na wyjątek: istotna modyfikacja takiej maszyny po tej dacie uruchamia nową ocenę zgodności — już pod rozporządzeniem.

Czy rozporządzenie maszynowe wprowadza cyfrowy paszport produktu dla maszyn?

Nie. Wprowadza możliwość cyfrowego dostarczenia instrukcji i deklaracji zgodności z wymogiem dostępności przez okres eksploatacji i co najmniej dziesięć lat. Obowiązek paszportowy wynika z ESPR i z aktów sektorowych, które go wprost nakazują; maszyny nie są dziś objęte żadnym z nich. Wymagania na dane są jednak zbieżne, więc jedno uporządkowanie obsługuje oba kierunki.

Czy każda maszyna z algorytmem AI wymaga teraz jednostki notyfikowanej?

Nie. Do części A załącznika I trafiają komponenty bezpieczeństwa z w pełni lub częściowo samoewoluującym zachowaniem opartym na uczeniu maszynowym, które zapewniają funkcję bezpieczeństwa, oraz maszyny je zawierające — w zakresie tych systemów. Algorytm optymalizujący wydajność albo sortujący produkty nie pełni funkcji bezpieczeństwa i sam z siebie tego skutku nie wywołuje.

Czy mogę zrezygnować z papierowej instrukcji całkowicie?

Nie do końca. Instrukcja może być cyfrowa przy spełnieniu warunków dostępności, ale wersję papierową trzeba dostarczyć bezpłatnie w ciągu miesiąca każdemu, kto poprosi o nią przy zakupie. Dla maszyn używanych przez użytkowników nieprofesjonalnych informacje bezpieczeństwa niezbędne do uruchomienia i bezpiecznego użytkowania muszą być na papierze zawsze.

Czytaj dalej

Źródła

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 — maszyny — EUR-Lex
Dyrektywa 2006/42/WE — maszyny — EUR-Lex
Rozporządzenie (UE) 2024/1781 (ESPR) — EUR-Lex
Rozporządzenie (UE) 2019/1020 — nadzór rynku i zgodność produktów — EUR-Lex
Decyzja nr 768/2008/WE — wspólne ramy wprowadzania produktów do obrotu — EUR-Lex