Regulacje •

Prawo do naprawy: dyrektywa UE 2024/1799 w skrócie

Czym jest prawo do naprawy? Dyrektywa UE 2024/1799 wyjaśniona: obowiązek naprawy po stronie producenta, części zamienne, europejski formularz informacji o naprawie, objęte produkty, harmonogram do 2026 i związek z DPP.

Autor: Zespół myDPP

Prawo do naprawy: dyrektywa UE 2024/1799 w skrócie

Najważniejsze w skrócie

Prawo do naprawy to nowa dyrektywa UE (dyrektywa (UE) 2024/1799), która ma ułatwić i potanić konsumentom naprawę wadliwych produktów zamiast ich wyrzucania. Producenci są zobowiązani do naprawy określonych produktów nawet po upływie okresu gwarancji, do udostępniania części zamiennych i narzędzi po rozsądnej cenie oraz do nieutrudniania naprawy barierami technicznymi ani umownymi. Uzupełnieniem są ujednolicony europejski formularz informacji o naprawie oraz europejska internetowa platforma napraw. Ten artykuł wyjaśnia, czego wymaga dyrektywa, jakie produkty obejmuje, od kiedy obowiązuje i dlaczego jest ściśle powiązana z cyfrowym paszportem produktu (DPP) oraz rozporządzeniem ESPR.

Jeśli najpierw chcesz poznać podstawy cyfrowego paszportu produktu, polecamy artykuł wprowadzający Cyfrowy paszport produktu w 15 minut.

Czym jest prawo do naprawy?

Prawo do naprawy (ang. Right to Repair, często skracane do R2R) zostało uregulowane w dyrektywie (UE) 2024/1799 w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów. Dyrektywa została przyjęta 13 czerwca 2024 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 10 lipca 2024 r. i weszła w życie 31 lipca 2024 r. Państwa członkowskie muszą wdrożyć ją do prawa krajowego do 31 lipca 2026 r.

Podstawowa idea jest prosta: naprawa ma stać się regułą, a nie wyjątkiem. Dziś konsumenci wyrzucają wiele produktów, choć naprawa byłaby technicznie możliwa, ponieważ jest zbyt droga, zbyt kłopotliwa albo po prostu niedostępna. Dyrektywa uderza dokładnie w te bariery i wzmacnia pozycję konsumentów wobec producentów i sprzedawców.

Ważne dla właściwego zrozumienia: prawo do naprawy to dyrektywa, a nie bezpośrednio obowiązujące prawo. W przeciwieństwie do rozporządzenia (jak PPWR) musi ono najpierw zostać wdrożone do prawa krajowego przez każde państwo członkowskie. Każdy kraj przyjmuje więc własne przepisy wykonawcze.

Dlaczego UE wprowadza prawo do naprawy

Dyrektywa jest częścią Europejskiego Zielonego Ładu oraz planu działania na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym. Realizuje kilka celów jednocześnie:

  • Mniej odpadów: przedwcześnie wyrzucane produkty co roku powodują miliony ton możliwych do uniknięcia odpadów i utratę cennych surowców.
  • Mniej emisji: produkcja nowych urządzeń jest znacznie bardziej szkodliwa dla klimatu niż naprawa istniejących.
  • Silniejsze prawa konsumentów: konsumenci mają móc swobodnie decydować, gdzie i na jakich warunkach naprawiają swoje towary.
  • Rynek napraw: niezależne warsztaty i sprzedawcy towarów regenerowanych mają uzyskać uczciwy dostęp do części zamiennych i informacji.

Prawo do naprawy uzupełnia zatem rozporządzenie ESPR, które po stronie produktu wyznacza wymagania dotyczące trwałości i naprawialności. Podczas gdy ESPR określa, jak naprawialny musi być zaprojektowany produkt, prawo do naprawy reguluje, jak naprawa przebiega w praktyce.

Najważniejsze przepisy

Dyrektywa łączy kilka konkretnych obowiązków i narzędzi. Poniższe punkty podsumowują kluczowe przepisy.

Obowiązek naprawy po stronie producenta

W przypadku określonych produktów objętych unijnymi wymaganiami dotyczącymi naprawialności producenci muszą oferować naprawę nawet po upływie ustawowej gwarancji. Naprawa musi zostać wykonana po rozsądnej cenie i w rozsądnym terminie. Jeżeli producent nie ma siedziby w UE, obowiązek ten spoczywa na jego upoważnionym przedstawicielu, importerze lub dystrybutorze.

Części zamienne i narzędzia po uczciwych cenach

Producenci muszą udostępniać części zamienne i narzędzia związane z naprawą po rozsądnej cenie. Nie mogą utrudniać naprawy klauzulami umownymi ani technikami sprzętowymi lub programowymi. W szczególności nie mogą uniemożliwiać niezależnym warsztatom stosowania części używanych, kompatybilnych ani wytworzonych metodą druku 3D.

Europejski formularz informacji o naprawie

Na żądanie podmioty świadczące usługi naprawy muszą udostępnić ujednolicony europejski formularz informacji o naprawie. Czyni on kluczowe warunki i ceny przejrzystymi i porównywalnymi, dzięki czemu konsumenci mogą zestawić różne oferty. Formularz jest bezpłatny.

Europejska internetowa platforma napraw

UE tworzy europejską platformę internetową z sekcjami krajowymi. Za jej pośrednictwem konsumenci mogą znaleźć warsztaty naprawcze, sprzedawców towarów regenerowanych oraz nabywców produktów wadliwych i wyszukiwać je według lokalizacji i kryteriów.

Priorytet naprawy w ramach gwarancji

W ramach ustawowej gwarancji naprawa zostaje wzmocniona: jeśli konsument wybierze naprawę zamiast wymiany, okres gwarancji na naprawiony produkt przedłuża się o kolejne dwanaście miesięcy. Tworzy to zachętę, by faktycznie decydować się na naprawę.

Prawo do naprawy: jakie produkty są objęte?

Obowiązek naprawy nie dotyczy wszystkich towarów w sposób ogólny, lecz grup produktów, dla których na poziomie UE istnieją już wymagania dotyczące naprawialności. Są one wymienione w załączniku do dyrektywy i są stopniowo rozszerzane w miarę wejścia w życie nowych wymagań dla konkretnych produktów w ramach ESPR.

W momencie startu zakres obejmuje między innymi:

  • pralki domowe i pralko-suszarki
  • zmywarki
  • urządzenia chłodnicze i zamrażarki
  • wyświetlacze elektroniczne i telewizory
  • odkurzacze
  • serwery i produkty do przechowywania danych
  • smartfony, telefony komórkowe i tablety

Kluczowy punkt: zakres rośnie dynamicznie. Za każdym razem, gdy UE przyjmuje wymagania dotyczące ekoprojektu i naprawialności dla nowej grupy produktów, grupa ta również trafia pod prawo do naprawy. Dla producentów warto więc śledzić plany prac produktowych ESPR.

Prawo do naprawy: od kiedy obowiązuje?

DataKamień milowy
13 czerwca 2024Przyjęcie dyrektywy
10 lipca 2024Publikacja w Dzienniku Urzędowym UE
31 lipca 2024Wejście dyrektywy w życie
31 lipca 2026Termin wdrożenia do prawa krajowego (także w Polsce)
od 2027Dostępne krajowe sekcje europejskiej platformy napraw

Ważne: dla konsumentów i firm prawo do naprawy staje się w pełni skuteczne dopiero wraz z krajowym wdrożeniem. Ponieważ szczegóły są doprecyzowywane przez przepisy krajowe i dalsze akty wykonawcze, należy regularnie sprawdzać aktualny stan.

Wdrożenie w Polsce

Polska, jak wszystkie państwa członkowskie, musi wdrożyć dyrektywę do prawa krajowego do 31 lipca 2026 r. Wdrożenie uzupełnia obowiązujące przepisy dotyczące rękojmi i gwarancji oraz tworzy proceduralną podstawę dla obowiązku naprawy, formularza informacji o naprawie i dostępu do europejskiej platformy napraw.

Dla firm z siedzibą w Polsce oznacza to: kto wytwarza, importuje lub dystrybuuje produkty z objętego zakresu, powinien wcześnie dostosować swoje procesy w zakresie dostępności części zamiennych, informacji o naprawie i kształtowania cen. Ponieważ zakres rośnie wraz z ESPR, sensowna jest przewidująca strategia danych.

Prawo do naprawy, ESPR i cyfrowy paszport produktu

Prawa do naprawy nie można rozpatrywać w oderwaniu. Razem z ESPR i cyfrowym paszportem produktu tworzy ono spójny system:

  • ESPR określa, jak naprawialny musi być zaprojektowany produkt (dostępność części zamiennych, wskaźniki naprawialności, dostęp do informacji o naprawie).
  • Cyfrowy paszport produktu jest nośnikiem tych informacji. Gromadzi instrukcje napraw, numery części zamiennych, oceny naprawialności i dane kontaktowe oraz udostępnia je za pomocą kodu QR na produkcie.
  • Prawo do naprawy zapewnia, że te informacje można faktycznie wykorzystać, czyniąc naprawę obowiązkową po stronie konsumenta i warsztatu.

W praktyce oznacza to: informacje o naprawie, które producent i tak musi utrzymywać na potrzeby prawa do naprawy, można udostępniać bezpośrednio przez cyfrowy paszport produktu. Kto prowadzi swoje dane produktowe w ustrukturyzowany sposób w DPP, spełnia obowiązki dotyczące naprawy i przejrzystości z jednego źródła danych. Platforma taka jak myDPP pomaga udostępniać te dane w ustrukturyzowanej, nadającej się do odczytu maszynowego formie i czynić je dostępnymi na produkcie za pomocą GS1 Digital Link.

Co firmy powinny teraz zrobić?

1. Sprawdź, czy jesteś objęty

Ustal, czy Twoje produkty już podlegają unijnym wymaganiom dotyczącym naprawialności lub czy będą podlegać w dającej się przewidzieć przyszłości. Śledź plany prac produktowych ESPR.

2. Określ strategię części zamiennych

Zdefiniuj, jakie części zamienne będziesz udostępniać, w jakich okresach i po jakich cenach. Sprawdź swój łańcuch dostaw pod kątem długoterminowej dostępności.

3. Ustrukturyzuj informacje o naprawie

Zbieraj instrukcje napraw, numery części zamiennych i dane o naprawialności w ustrukturyzowanej, nadającej się do odczytu maszynowego formie. Dane te często pochodzą z tych samych źródeł (ERP, PIM) co dane dla cyfrowego paszportu produktu.

4. Przygotuj formularz informacji o naprawie

Wdróż proces, dzięki któremu będziesz szybko i jednolicie udostępniać europejski formularz informacji o naprawie na żądanie.

5. Zintegruj dane o naprawie z DPP

Wykorzystaj cyfrowy paszport produktu jako centralny kanał informacji o naprawie. W ten sposób połączysz wymagania z ESPR, DPP i prawa do naprawy w jednej wspólnej bazie danych. Checklista wdrożenia DPP pomaga w uporządkowanym działaniu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest prawo do naprawy w prostych słowach?

Prawo do naprawy to dyrektywa UE, która ma ułatwić konsumentom naprawę wadliwych produktów zamiast ich wyrzucania. Producenci muszą naprawiać określone produkty na żądanie, udostępniać części zamienne po uczciwych cenach i nie utrudniać naprawy.

Od kiedy obowiązuje prawo do naprawy?

Dyrektywa weszła w życie 31 lipca 2024 r. Państwa członkowskie muszą wdrożyć ją do prawa krajowego do 31 lipca 2026 r. W pełni skuteczna dla konsumentów i firm staje się wraz z krajowym wdrożeniem.

Jakich produktów dotyczy prawo do naprawy?

Dotyczy grup produktów, dla których na poziomie UE istnieją wymagania dotyczące naprawialności, takich jak pralki, zmywarki, urządzenia chłodnicze, wyświetlacze, odkurzacze, serwery oraz smartfony i tablety. Zakres rośnie wraz z każdą nową grupą produktów w ramach ESPR.

Co prawo do naprawy ma wspólnego z cyfrowym paszportem produktu?

Cyfrowy paszport produktu jest cyfrowym nośnikiem informacji o naprawie, takich jak instrukcje, numery części zamiennych i oceny naprawialności. Informacje wymagane przez prawo do naprawy mogą być udostępniane przez DPP.

Czytaj dalej

Źródła

Wróć do bazy wiedzy