Regulacje •

CBAM: graniczny mechanizm węglowy UE i jego związek z DPP

Czym jest CBAM, które towary i firmy obejmuje rozporządzenie CBAM, jak wygląda harmonogram od fazy przejściowej do fazy definitywnej od 2026 roku, co zmieniło uproszczenie Omnibus i jak raportowanie CBAM łączy się ze śladem węglowym produktu oraz Cyfrowym Paszportem Produktu.

Autor: Zespół myDPP

CBAM: graniczny mechanizm węglowy UE i jego związek z DPP

Najważniejsze w skrócie

CBAM to skrót od Carbon Border Adjustment Mechanism — unijnego mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2, uregulowanego w rozporządzeniu CBAM (UE) 2023/956. Wycenia on „wbudowane” (embedded) emisje CO2 niektórych energochłonnych towarów importowanych, aby import podlegał tej samej cenie węgla, jaką płacą towary wytworzone w UE w ramach unijnego systemu handlu emisjami (EU ETS). Początkowo obejmuje sześć grup towarów: cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną i wodór. Po fazie przejściowej (1 października 2023 – 31 grudnia 2025), która sprowadzała się do raportowania, faza definitywna zaczyna się 1 stycznia 2026 roku. Uproszczenie Omnibus (rozporządzenie (UE) 2025/2083) złagodziło przepisy: próg de minimis 50 ton na importera rocznie wyłącza z obowiązków około 90% importerów, a sprzedaż certyfikatów CBAM przesunięto na luty 2027 roku. CBAM nie jest instrumentem znakowania i nie zastępuje Cyfrowego Paszportu Produktu — ale oba opierają się na tych samych danych o emisji CO2 na produkt. myDPP nie składa deklaracji CBAM; przechowuje i komunikuje zweryfikowane dane produktowe, których potrzebują zarówno CBAM, jak i DPP.

Jeśli chcesz najpierw poznać podstawy samego paszportu, polecamy artykuł wprowadzający DPP w 15 minut: czym jest Cyfrowy Paszport Produktu i dlaczego UE go wprowadza.

Czym jest CBAM?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to narzędzie UE przeciw tzw. ucieczce emisji (carbon leakage) — przenoszeniu energochłonnej produkcji do krajów o łagodniejszej polityce klimatycznej lub zastępowaniu produkcji krajowej tańszym, wysokoemisyjnym importem. Logika jest prosta: producenci w UE już płacą cenę za swoje emisje CO2 poprzez unijny system handlu emisjami. CBAM nakłada równoważną cenę na emisje wbudowane w import, aby konkurencja nie nagradzała tego, kto spełnia najniższe wymogi klimatyczne.

Podstawą prawną jest rozporządzenie CBAM (UE) 2023/956, obowiązujące od 17 maja 2023 roku. CBAM to wyraźnie nie cło i nie znak jakości. To klimatyczny mechanizm wyrównawczy stosowany na granicy, który narasta stopniowo w miarę wygaszania bezpłatnych uprawnień ETS dla objętych branż (2026–2034).

Które towary i kogo dotyczy?

CBAM obejmuje początkowo sześć energochłonnych grup towarów, identyfikowanych przez ich kody taryfy celnej (kody CN):

  • Cement
  • Żelazo i stal (w tym niektóre produkty przetworzone, jak śruby i wkręty)
  • Aluminium
  • Nawozy
  • Energia elektryczna
  • Wodór

Obowiązek spoczywa co do zasady na importerze tych towarów do UE, w fazie definitywnej jako upoważnionym zgłaszającym CBAM. Kogo dotyczy, zależy od progu ilościowego wprowadzonego przez uproszczenie Omnibus: próg de minimis 50 ton masy netto na importera w roku kalendarzowym zwalnia małych i okazjonalnych importerów z upoważnienia, deklaracji i obowiązku certyfikatów. Obejmuje on około 90% importerów, podczas gdy pozostali zobowiązani nadal odpowiadają za około 99% emisji wbudowanych. Próg dotyczy wszystkich towarów CBAM z wyjątkiem energii elektrycznej i wodoru.

Ważna uwaga dla producentów z branż DPP: baterie, tekstylia, elektronika czy meble jako takie nie są bezpośrednio objęte CBAM. Dotyka ich on jedynie pośrednio, ponieważ stal i aluminium to częste materiały wejściowe — tym bardziej warto i tak prowadzić czyste dane o emisji CO2 w całym łańcuchu dostaw.

Harmonogram CBAM: faza przejściowa i definitywna

CBAM przebiega w dwóch fazach, a uproszczenie Omnibus z 2025 roku rozłożyło w czasie wejście w fazę definitywną:

  • Faza przejściowa (1 października 2023 – 31 grudnia 2025): Sam obowiązek raportowania. Importerzy zgłaszali emisje wbudowane swoich towarów kwartalnie w raportach CBAM, bez opłaty finansowej.
  • Faza definitywna (od 1 stycznia 2026): Obowiązki materialne zaczynają się dla towarów importowanych od 2026 roku — upoważnienie jako zgłaszający CBAM i odpowiedzialność za emisje wbudowane.
  • Korekta Omnibus (rozporządzenie (UE) 2025/2083): Sprzedaż certyfikatów CBAM przesunięto z 1 stycznia 2026 na 1 lutego 2027 roku. Pierwsza roczna deklaracja CBAM i przekazanie certyfikatów przypada do 30 września 2027 roku i obejmuje emisje towarów importowanych w 2026 roku.

W praktyce oznacza to, że 2026 to pierwszy rok, dla którego materialnie powstają obowiązki CBAM, ale faktyczna płatność poprzez certyfikaty następuje dopiero w 2027. Ponieważ poszczególne szczegóły proceduralne zależą od finalnych tekstów Omnibus i aktów wykonawczych, aktualny stan należy zawsze sprawdzać w najnowszych aktach prawnych UE.

Jak działa CBAM?

Sednem CBAM są emisje wbudowane (embedded emissions) — ilość gazów cieplarnianych powstała przy wytworzeniu importowanego towaru, wyrażona w tonach ekwiwalentu CO2. Przebieg w fazie definitywnej opiera się na czterech elementach:

  1. Upoważnienie. Importer składa do właściwego organu krajowego wniosek o status upoważnionego zgłaszającego CBAM i zostaje wpisany do rejestru CBAM.
  2. Ustalenie emisji. Dla każdego towaru ustala się emisje wbudowane — bezpośrednie oraz, dla niektórych towarów, pośrednie. Dane pochodzą od producenta spoza UE (wartości na poziomie instalacji); gdy brakuje wiarygodnych wartości, pod pewnymi warunkami dopuszczalne są wartości domyślne.
  3. Deklaracja CBAM. Raz w roku zgłaszający zgłasza łączną ilość towarów i ich emisje wbudowane.
  4. Przekazanie certyfikatów. Zgłaszający kupuje certyfikaty CBAM, których cena odzwierciedla cenę ETS, i przekazuje tyle, ile odpowiada zgłoszonym emisjom — pomniejszonym o cenę węgla zapłaconą już w kraju produkcji.

Największy wysiłek operacyjny leży nie w przekazaniu, lecz w kroku 2: zdobyciu wiarygodnych danych o emisji CO2 na produkt z łańcucha dostaw. Właśnie w tym miejscu CBAM styka się ze światem Cyfrowego Paszportu Produktu.

CBAM, PCF i Cyfrowy Paszport Produktu: gdzie się pokrywają

CBAM, ślad węglowy produktu (PCF) i Cyfrowy Paszport Produktu to trzy różne instrumenty, ale sięgają po tę samą wielkość źródłową: emisje CO2 na produkt, mierzone wzdłuż łańcucha dostaw. Kto zbierze te dane dla jednego, ma je niemal gotowe dla drugiego.

  • Emisje wbudowane towaru CBAM i PCF produktu to blisko spokrewnione miary na poziomie produktu — obie odpowiadają na pytanie „ile CO2 tkwi w tej sztuce?”.
  • Rozporządzenie w sprawie baterii (UE) 2023/1542 już wymaga obowiązkowej deklaracji śladu węglowego w paszporcie baterii, a ESPR pozwala Komisji wymagać śladu węglowego jako pola paszportu w DPP.
  • Oświadczenia typu „o obniżonej emisji CO2” czy „neutralny klimatycznie” potrzebują rzetelnych dowodów według dyrektywy EmpCo — tych samych danych, jak wyjaśnia nasz artykuł o dyrektywie Green Claims.

Wspólnym mianownikiem jest audytowalny fundament danych na produkt: skład materiałowy, pochodzenie, energia, dostawcy i wyprowadzona z nich wartość CO2. Kto raz utrzyma ten fundament, obsłuży z jednego źródła raporty CBAM, PCF, DPP oraz oświadczenia środowiskowe.

Czym CBAM nie jest

Uczciwe zastrzeżenie ma tu znaczenie, właśnie dlatego, że CBAM, PCF i DPP bywają wymieniane jednym tchem:

  • CBAM to reguła importowa i wyrównania granicznego, a nie prawo o znakowaniu produktów. Nie tworzy kodu QR ani strony produktu dla konsumenta.
  • Cyfrowy Paszport Produktu nie zastępuje deklaracji CBAM. Deklarację składa się przez rejestr CBAM do właściwego organu, a nie przez paszport.
  • myDPP nie oblicza emisji wbudowanych, nie składa deklaracji CBAM i nie kupuje certyfikatów CBAM. Obliczenie emisji to zadanie specjalistów LCA i danych producenta; przekazanie certyfikatów to zadanie upoważnionego zgłaszającego.

Cyfrowy Paszport Produktu — i myDPP — przechowuje, wersjonuje i komunikuje zweryfikowane dane o emisji CO2 i łańcuchu dostaw w sposób ustrukturyzowany, tak by ta sama liczba była wielokrotnie użyteczna dla CBAM, DPP i marketingu, zamiast być wprowadzana od nowa w każdym systemie.

Przygotowanie do CBAM: pięć kroków

1. Sprawdź, czy Cię dotyczy

Porównaj swój import z grupami towarów CBAM (kody CN) i sprawdź próg de minimis 50 ton. Nawet jako przetwórca stali lub aluminium warto przyjrzeć się materiałom wejściowym.

2. Zabezpiecz dane od dostawców

Poproś producentów spoza UE o dane o emisjach na poziomie instalacji. Wcześnie ustal, gdzie będziesz musiał sięgnąć po wartości domyślne.

3. Wyjaśnij upoważnienie i rejestr

Ustal, czy musisz zostać upoważnionym zgłaszającym CBAM, i przygotuj rejestrację w rejestrze CBAM u właściwego organu.

4. Połącz dane o CO2 z fundamentem danych produktowych

Zapisuj emisje wbudowane tam, gdzie już znajdują się skład materiałowy, pochodzenie i PCF — unikniesz podwójnego utrzymywania danych dla CBAM, DPP i Green Claims.

5. Zaplanuj koszty i harmonogram

Oszacuj koszty CBAM na podstawie ceny certyfikatów i przygotuj się na pierwszą deklarację przypadającą do 30 września 2027 roku.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym jest CBAM w prostych słowach?

CBAM to unijny graniczny mechanizm węglowy: importerzy niektórych energochłonnych towarów muszą zrównoważyć wbudowane w nie emisje, aby import podlegał tej samej cenie węgla co towary wyprodukowane w UE.

Które towary są objęte CBAM?

Początkowo cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energia elektryczna i wodór — w tym niektóre produkty przetworzone w ramach tych grup.

Od kiedy obowiązuje faza definitywna CBAM?

Faza definitywna zaczyna się dla towarów importowanych od 1 stycznia 2026 roku. Sprzedaż certyfikatów CBAM rusza jednak dopiero 1 lutego 2027 roku, a pierwsza roczna deklaracja za 2026 rok przypada do 30 września 2027 roku.

Co rozporządzenie Omnibus zmieniło w CBAM?

Rozporządzenie (UE) 2025/2083 wprowadziło próg de minimis 50 ton na importera rocznie (zwalniając około 90% importerów) i przesunęło sprzedaż certyfikatów na luty 2027 roku.

Czy Cyfrowy Paszport Produktu zastępuje deklarację CBAM?

Nie. Deklarację CBAM składa się przez rejestr CBAM. DPP przechowuje i komunikuje bazowe dane o emisji CO2 i produkcie, których potrzebuje także CBAM, ale nie przejmuje samej deklaracji.

Czytaj dalej

Źródła

Wróć do bazy wiedzy